Çanakkale’nin Tarihi Yeniden Yazılıyor: 150 Yıl Öncesine Dönüş

Çanakkale’nin tarihi, Fatih Sultan Mehmed’in 1462 yılında Çimenlik ve Kilitbahir kalelerini inşa etmesiyle başlamış olarak biliniyordu. Ancak, ÇOMÜ Tarih Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Reyhan Körpe’nin yürüttüğü araştırmalar, bu tarihten 150 yıl önce, yani 1312 yılına kadar uzandığını gösterdi. Çalışmalarında Orta Çağ’ın denizcileri tarafından hazırlanan portolan haritalarına, 14. yüzyıla ait denizcilik metinlerine ve Bizans tarihçisi Kritoboulos’un yazılarına dayanan Körpe, Çimenlik Kalesi’nin bulunduğu yerde Osmanlılardan çok önce, Bituperi (Vituperio) adıyla bilinen bir liman ve savunma yerleşiminin var olduğunu ortaya çıkardı.

Çanakkale Boğazı’nın kıyıları, Neolitik Çağ’dan Bizans döneminin sonuna kadar birçok yerleşime ev sahipliği yapmışken, mevcut Çanakkale’nin bulunduğu Sarıçay deltası üzerine antik dönemde herhangi bir yerleşim ile ilgili arkeolojik bulgu veya yazılı kayıt bulunmadığı biliniyordu. Bu durum, tarihçiler tarafından Sarıçay’ın bataklık ve delta yapısının uzun süre yerleşim için elverişsiz olmasına bağlanıyordu. Ancak 13. ve 14. yüzyıl kaynaklarında, Dardanos ile Abydos arasında adı geçmeyen iki yerleşim, Pasquia ve Vituperio dikkat çekiyor. 14. yüzyıla tarihlenen Portolan Rizo adlı denizcilik rehberinde de bu isimler detaylı olarak yer alıyor ve bu yerleşimlerin konumları dahi belirleniyor.

Özellikle Kritoboulos’un aktardıkları dikkat çekici. Tarihçi, Fatih Sultan Mehmed’in kaleleri inşa etmeden önce burada eski bir kule bulunduğunu, hatta Yıldırım Beyazıt’ın da boğazı zincirle kapatma çabasında bulunduğunu yazıyor. Kritoboulos’un bu açıklamaları, Çimenlik Kalesi’nin aslında daha önceden var olan bir savunma yapısının üzerine inşa edildiğini gösteriyor. Portolan haritaları ve tarihi belgeler ışığında, Bituperi’nin yalnızca bir kale değil, aynı zamanda Venedikli ve Cenevizli denizcilerin stratejik bir ticaret merkezi olduğunu anlamak mümkün.

14. yüzyılın başlarında Karesi Türkmenlerinin bölgeye ulaşmasıyla birlikte bu yerleşim terkedildi. Kazı sonuçları, buradaki yapıların savaş nedeniyle değil, zamanla harabe hale geldiğini ortaya koyuyor. Yaklaşık 158 yıl sonra ise Fatih Sultan Mehmed, aynı stratejik noktada yeni bir kale inşa ettirdi. Bu durum, Osmanlıların yeni bir yer seçmek yerine, tarihsel olarak önemli bir alanı yeniden değerlendirerek Çimenlik Kalesi’ni inşa ettiğini gösteriyor. Prof. Dr. Reyhan Körpe’nin tüm bu bulgularla, Çanakkale’nin tarihi kronolojisinin 150 yıl geriye çekilebileceği ifade ediliyor.